به كار بستن و رعايت به آن ، بزرگش دارد ، به بالاترين مراتب ترقّى و تكامل مىرسد ؛ و اگر به آن بىتوجّهى نشان دهد و ارزش آن را نشناسد ، از حيوان پست‌تر مىشود . هرچه نظر به قرآن معطوف شود ، به آياتى برمىخوريم كه انديشه را ارج مىنهد و انسانها را وامىدارد تا آن را همراه ، راهنما و رهبر خود برگيرند و به آن تكيه كنند ، از جمله : فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ « 1 » ؛ أَ وَ لَمْ يَتَفَكَّرُوا فِي أَنْفُسِهِمْ ما خَلَقَ اللَّهُ السَّماواتِ « 2 » ؛ وَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً مِنْهُ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ « 3 » ؛ إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ لَآياتٍ لِأُولِي الْأَلْبابِ « 4 » ؛ الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِهِمْ وَ يَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلًا سُبْحانَكَ فَقِنا عَذابَ النَّارِ « 5 » . به هر نقطه از نقاط مسلمان‌نشين بنگريم ، مىبينيم كه انديشه و تفكّر بىتوجّه و بىاهميّت است و خداوند هم هرگز خوارى و زبونى آنان را از بين نخواهد برد ، مگر جهل را از خود دور نمايند و انديشه و . علم را جايگزين آن سازند . راغب پس از تعريف فكر ( نيروى ابزار علم به معلوم ) به تعريف انديشه‌ورزى مىپردازد و مىگويد : « تاخت و تاز آن نيرو برابر ديد خرد را گويند كه ويژهء انسان است نه حيوان . » يعنى انديشيدن همان توانايى عقل است ؛ و يا همان عقل در صحنهء كار و كوشش است . از سخن او در تعريف انديشيدن كه به نهايت دقّت و درستى است ، چيزى فروگذار نكرده است ، آن‌جا كه مىگويد : « تنها در زمانى كه تصويرى در قلب حاصل مىشود ، به آن

--> ( 1 ) - اعراف ( 7 ) آيهء 176 : اين داستان را [ براى آنان ] حكايت كن شايد كه آنان بينديشند . ( 2 ) - روم ( 30 ) آيهء 8 : آيا در خودشان به تفكّر نپرداخته‌اند ؟ خداوند آسمانها را آفريده است . ( 3 ) - جاثيه ( 45 ) آيهء 13 : و آنچه در آسمانها و آنچه در زمين است همه از اوست ، و آنها را براى شما رام كرد ؛ بىگمان در اين مايه‌هاى عبرتى براى انديشه‌ورزان است . ( 4 ) - آل عمران ( 3 ) آيهء 190 : مسلما در آفرينش آسمانها و زمين ، و در پى يكديگر آمدن شب و روز ، براى خردمندان نشانه‌هايى [ قانع‌كننده ] است . ( 5 ) - همان ، آيهء 191 : همانان كه در همه احوال خدا را ، ايستاده و نشسته و به پهلو آرميده يارى مىكنند و در آفرينش آسمانها و زمين مىانديشند كه پروردگارا اينها را بيهوده نيافريده‌اى . منزّهى تو پس ما را از عذاب آتش دوزخ در امان بدار .